بالاپوش چركسى و كلاه پوست بخارا و چكمه‌هاى چرمى و خنجر يا قدارهء كوتاهى بر كمر ، ورود و خروج ترنها را با چم نظامى تماشا و بر جريان كار ايستگاهها با آرامش سطوت‌آميز نظارت مىكنند . ساختمان تونل سورام - خطآهن باطوم به تفليس كه در حدود 220 ميل است يا دست‌كم از بوتى به تفليس ساليان درازى است كه افتتاح شده است ، ولى روسها از ديرباز به اصلاح اين خط مشغول بوده‌اند . چون خط فعلى از شيبهاى تند كوهستان سورام تا ارتفاع 3000 پا از سطح دريا بالا ميرود در نظر دارند كه اصلاحاتى نمايند كه نه فقط تونلى به طول سه ميل از درون كوه حفر كنند ، بلكه وضع ريل‌گذارى هم در طول چندين ميل مناسبترى بايد تغيير كند كه براى اين منظور ناگزيرند پل‌هاى جديد و معابرى بر دره‌ها بسازند و كوه‌كنى و لبه‌سازى بشود . وقتى كه يكسال پيش از اين حدود مىگذشتم عدهء زيادى كارگر مشغول بودند و در فاصلهء اين مدت پيشرفتهاى كلى حاصل شده است . مىگفته‌اند كارها تا بهار 1890 به پايان خواهد رسيد ، ولى افتتاح تونل به رسم روسى يعنى با مراسم مذهبى در پاييز انجام شد و اين به آن معنى نيست كه همهء كارها تمام شده باشد . دولت روس در اين ناحيه مخارج هنگفتى مىكند كه حاكى است كه مىخواهند نه فقط رفت‌وآمد قطارها را در خطهء قفقاز تأمين ، بلكه جريان كارها را اصلاح كنند . « 1 » اقدامات آنها نظرم را هم از لحاظ وسعت زمينه كار و اهميت عمليات جلب كرد و هم به واسطهء حدت و پشتكارى كه مينموده‌اند . مقطع تونل سورام از تمام تونل‌هاى اروپا مهمتر است تونل سن‌گتار « 2 » در بعضى قسمتها شصت متر مربع است ولى تونل سورام 90 ميل است و شايد بواسطهء مخارج سنگين اين كار است كه قيمت بليط مسافرت از باطوم به تفليس خيلى گران است . يك بليط درجه اول 2 / 1 47 منات است براى 560 ميل كه بيش

--> ( 1 ) - اخيرا ( نوامبر 1890 ) اعلام شده است كه دستور ساختمان خطآهن نظامى براى ارتباط استحكامات قارص با خط اصلى صادر شده است . ( 2 ) - St . Gothard